"Çocukluğunuzda mutlu muydunuz?" sorusunun cevabını belki de evet olarak veririz çoğumuz. şöyle bir geçmişe döndüğümüzde özlemle andığımız günleri hatırlar ve "Ne güzel günlerdi!" diye iç geçiririz. kimisi çocukluğun dertsiz tasasız günlerine özenir, çocukluk günlerine dönmek ve hep öyle kalmak ister. o zamanlar sobalı evlerimizde geçirdiğimiz soğuk kış günlerinde yaptıklarımız bir bir aklımıza gelir, iç çekeriz. ateşte kızarmış kestaneler, sobanın üstünde fokurdayan ıhlamur çayı. bir tarafta elinde gazetesiyle günün yorgunluğunu atan baba, diğer tarafta o günün akşamında yediğimiz leziz yemekleri yapmış olan anne ve ordan oraya dolanıp haylazlık yapan biz çocuklar.
güzel ve iç geçirmemize sebep olacak bir görüntü ama aslında tüm bunlara sebep olan şey zamanında kıymetinin bilinmeyip kaybedildikten sonra değerinin anlaşılması.
yaşanan bu şeylerin güzelliğinin altında yatan asıl etken bu aslında. bunun rehavetine kapılarak çoğumuz mutlu olduğumuzu söyleriz çocuklukta. şöyle bir çocukluğumuzun ruh haline dnersek daha net anlaşılır mutlu olup olmadığımız.
bir düşünelim, çocuk gördüğü birçok şeyi ister ama ebeveynler tarafından birçoğu reddedilir. iş şeker, çikolata ya da oyuncakla kalmaz, akla gelebilecek herşeyi isteyebilir çocuk. işte burada çocuk mutsuz olur mesela. sonra evde sözü geçmez, fikrine riayet edilmez, yeri gelir azarlanır, ceza verilir, hatta dayak yer. dayak yemiş bir çocuğun mutlu olması söz konusu olabilir mi?
çocuklar geleceğin mirasıdır, içinde her türlü saflığı ve güzelliği barındırır. çocuk neşedir. mutlu olmak herkesden önce çocukların hakkıdır.
bu yazı Haşmet Babaoğlu'nun 8.10.2005 tarihinde Vatan gazetesinde yazdığı mutlu çocukluk uydurması adlı köşe yazısına binaen kaleme alınmıştır.
Pazartesi, Ekim 10, 2005
Pazar, Ekim 09, 2005
ben
ben,
yaşamayı seviyorum
bilginin, hoşgörünün ve güzelliğin egemen olduğu bir dünya istiyorum.
ben,
kendimi seviyorum
insanları seviyorum
sevmeyi seviyorum.
ben,
dostluk istiyorum
mutluluk istiyorum
sevgi istiyorum.
ben,
güçlüyüm
ve ben sadece benim
ben
ben...
yaşamayı seviyorum
bilginin, hoşgörünün ve güzelliğin egemen olduğu bir dünya istiyorum.
ben,
kendimi seviyorum
insanları seviyorum
sevmeyi seviyorum.
ben,
dostluk istiyorum
mutluluk istiyorum
sevgi istiyorum.
ben,
güçlüyüm
ve ben sadece benim
ben
ben...
Cumartesi, Ekim 01, 2005
derin dil meseleleri - 2
üniversiteye hazırlanırken çözdüğüm Türkçe paragraf sorularında sık sık karşıma çıkan bir konuydu yabancı kelimeler. okuduğum bu paragraflarda kimi görüşler yabancı dillerden Türkçeye giren kelimeleri tasvip etmiyordu; kimi görüşler de bunları yerinde buluyordu. biliyorum, belki işim sadece sorunun cevabını bulup geçmekti ama hafızama yerleşmesi çok kolay oldu bu konunun. o kadar çok karşıma çıkıyordu bu konu hakkındaki görüşler.
benim fikrim aslında tam ortada bir yerde. sanırım biraz faydacı düşünerek karar verdim kendi içimde. günlük hayatta gerektiği yerde kullanırım bazı yaygın olmayan sözcükleri. bazı arkadaşlarım beni eleştirirdi bu konuda. "Niye açık konuşmuyorsun?" diye soran arkadaşlarıma söylediğim sözcüğün Türkçede tam karşılığı olmadığını ve o yüzden kullanmak zorunda olduğumu söylerdim; yine karşı çıkar, uzun uzadıya söylememi isterlerdi sözcüğü. ancak belli bir zaman sonra kullandığım bu sözcüklerin aynısını beklemediğim bir anda kendileri de kullanmaya başladılar ki bu benim çok hoşuma gitti. tüm karşı çıkmalarına rağmen kullanmaya devam ettiğim sözcükleri artık kendileri de kullanmaya başladı; ki bu da açık bir şekilde ortaya koymuştu bu konudaki aksi görüşlerin bir yere kadar yanlış olduğunu.
"dilimiz yabancı dillerin istilasına uğradı" diyen kişilerin yanıldığı ve haklı olduğu iki nokta var fikrimce. öyle kelimeler var ki Türkçeden karşılığını bulmak mümkün değil, böyle bir durumda başka bir dilden Türkçeye uyarlanmış bu sözcüğün kullanılmasında ne gibi bir sakınca olabilir ki? aksine dilimiz zenginleşmektedir bu sayede. ancak dilimizde uygun bir karşılık bulmuş bir kelimenin yerine onun yabancısını kullanmak ne kadar etiktir? mesela "bilgisayar" yerine "komputer" sözcüğünü kullanmak gibi. bir de şöyle bir durum söz konusu ki belli bir ilmin jargonu çerçevesinde yabancı sözcük sarf etmek bence etik çerçevede bir durumdur. mesela sayısal bir bilim dalında kullanılan "notasyon" kelimesi "gösterim,ifade,sembol" anlamlıdır; zaten ilmi çerçevede konuşulacağı için kullanılması pek de sakıncalı değildir benim için. bunu tutup da günlük hayatta kullanmak biraz garip olacaktır elbet.
bu konuda verilebilecek örneklerin çokluğu malumdur. bazı şeyler akla uygun gelse de yine de mümkün olduğunca duru ve açık olmalıdır konuşulan Türkçe. galiba bu tartışma hiç bitmeyecek, ben kendi içimde hala bitiremedim mesela. bu konuda tartışmasız tek fikrimse "bilgisayar" örneğinde verdiğim fikirdir. bu konuda oldukça net bir tavrım olsa da diğerlerinde hala bir netlik söz konusu değil kafamda. galiba hiç bir zaman da net olmayacak gibi.
Fransızcayı ana dili gibi bilen Cemil Meriç, Fransızcanın yüzde doksanına yakınının yabancı kelimelerden oluştuğunu ifade eder. bu gerçeğe dayanarak bir daha düşünmenin zamanıdır şimdi.
benim fikrim aslında tam ortada bir yerde. sanırım biraz faydacı düşünerek karar verdim kendi içimde. günlük hayatta gerektiği yerde kullanırım bazı yaygın olmayan sözcükleri. bazı arkadaşlarım beni eleştirirdi bu konuda. "Niye açık konuşmuyorsun?" diye soran arkadaşlarıma söylediğim sözcüğün Türkçede tam karşılığı olmadığını ve o yüzden kullanmak zorunda olduğumu söylerdim; yine karşı çıkar, uzun uzadıya söylememi isterlerdi sözcüğü. ancak belli bir zaman sonra kullandığım bu sözcüklerin aynısını beklemediğim bir anda kendileri de kullanmaya başladılar ki bu benim çok hoşuma gitti. tüm karşı çıkmalarına rağmen kullanmaya devam ettiğim sözcükleri artık kendileri de kullanmaya başladı; ki bu da açık bir şekilde ortaya koymuştu bu konudaki aksi görüşlerin bir yere kadar yanlış olduğunu.
"dilimiz yabancı dillerin istilasına uğradı" diyen kişilerin yanıldığı ve haklı olduğu iki nokta var fikrimce. öyle kelimeler var ki Türkçeden karşılığını bulmak mümkün değil, böyle bir durumda başka bir dilden Türkçeye uyarlanmış bu sözcüğün kullanılmasında ne gibi bir sakınca olabilir ki? aksine dilimiz zenginleşmektedir bu sayede. ancak dilimizde uygun bir karşılık bulmuş bir kelimenin yerine onun yabancısını kullanmak ne kadar etiktir? mesela "bilgisayar" yerine "komputer" sözcüğünü kullanmak gibi. bir de şöyle bir durum söz konusu ki belli bir ilmin jargonu çerçevesinde yabancı sözcük sarf etmek bence etik çerçevede bir durumdur. mesela sayısal bir bilim dalında kullanılan "notasyon" kelimesi "gösterim,ifade,sembol" anlamlıdır; zaten ilmi çerçevede konuşulacağı için kullanılması pek de sakıncalı değildir benim için. bunu tutup da günlük hayatta kullanmak biraz garip olacaktır elbet.
bu konuda verilebilecek örneklerin çokluğu malumdur. bazı şeyler akla uygun gelse de yine de mümkün olduğunca duru ve açık olmalıdır konuşulan Türkçe. galiba bu tartışma hiç bitmeyecek, ben kendi içimde hala bitiremedim mesela. bu konuda tartışmasız tek fikrimse "bilgisayar" örneğinde verdiğim fikirdir. bu konuda oldukça net bir tavrım olsa da diğerlerinde hala bir netlik söz konusu değil kafamda. galiba hiç bir zaman da net olmayacak gibi.
Fransızcayı ana dili gibi bilen Cemil Meriç, Fransızcanın yüzde doksanına yakınının yabancı kelimelerden oluştuğunu ifade eder. bu gerçeğe dayanarak bir daha düşünmenin zamanıdır şimdi.
Pazartesi, Eylül 26, 2005
derin dil meseleleri
sözcükleri yerli yerinde kullanmak, gereksiz sözcükleri cümlelerden arındırmak ve kapalılıktan uzaklaştırmak, insanların günlük hayatta konuşurken kolay kolay yapamayacağı bir iştir. hele de klişe olmuş sözcükleri tamamiyle kullanmamak gibi bir başarı sergilemek bir dil bilimcinin bile yapamayacağı bir iştir. ancak mümkün olduğu kadar bu kalıplardan sıyrılmak bile güzel Türkçe konuşmak için mümkündür.
nedir bu klişe olmuş sözcükler? mesela: kafaya almak, uyuz olmak, köşeyi dönmek, apışıp kalmak, turnayı gözünden vurmak vesaire. zaten çoğu deyimleşmiş olan bu sözcükler yerine kullanılabilecek alternatif sözcükler, konuşulan dili daha özgün bir yapıya kavuşturması yanında kişinin konuştuğu Türkçenin gelişip güzelleşmesinde katkı sağlayacaktır. toplum içerisinde belirli bir eğitim seviyesine gelmiş insanların sosyal ortamda bu tür klişe olmuş sözcüklerle konuşması ne kadar doğrudur? üniversite eğitimi almıştır o insan, belli bir sosyal mevkisi vardır; ciddiyet isteyen bir ortamda "apışıp kalmak" ya da "köşeyi dönmek" gibi bir kelimeyi konuşma içerisinde sarfetmesi böyle yüksek sosyal statüde bulunan bir kişinin kullanması gereken bir sözcük müdür? belki böyle ciddi bir ortamda bu kelime hiç kullanılmayabilir; daha seviyeli ama yine de klişe olmuş ve toplumun hiçbir kesiminin kullanmaması gereken sözcükler de vardır elbette. eğitim seviyesiyle alakalı değildir tabii kullanıp kullanmamak. eğitim ne kadar çok alınırsa kişi o kadar çok dikkate alır bu tür incelikleri; sonuçta eğitim alınan yerlerde belirli bir seviyede Türkçe konuşulur. hiçbir şey bilmese okumasa dahi sadece bu diyaloglar aracılığıyla da varabilir bu sonuca. neticede her şey eğitimle kazanılır, kimse doğuştan eğitimli değildir. üniversitede Türk Dili dersini alan insanlara yıllardır gördüğü ve artık dinlemekten sıkıldığı edebiyat ve dilbilgisi eğitimini vermek yerine kişiyi güzel Türkçe konuşmaya ve sosyal hayatta statüsünü belli edecek üslubunu geliştirmeye yönelik eğitimi vermek daha yerinde ve faydalı bir uygulama olacaktır diye düşünüyorum.
nedir bu klişe olmuş sözcükler? mesela: kafaya almak, uyuz olmak, köşeyi dönmek, apışıp kalmak, turnayı gözünden vurmak vesaire. zaten çoğu deyimleşmiş olan bu sözcükler yerine kullanılabilecek alternatif sözcükler, konuşulan dili daha özgün bir yapıya kavuşturması yanında kişinin konuştuğu Türkçenin gelişip güzelleşmesinde katkı sağlayacaktır. toplum içerisinde belirli bir eğitim seviyesine gelmiş insanların sosyal ortamda bu tür klişe olmuş sözcüklerle konuşması ne kadar doğrudur? üniversite eğitimi almıştır o insan, belli bir sosyal mevkisi vardır; ciddiyet isteyen bir ortamda "apışıp kalmak" ya da "köşeyi dönmek" gibi bir kelimeyi konuşma içerisinde sarfetmesi böyle yüksek sosyal statüde bulunan bir kişinin kullanması gereken bir sözcük müdür? belki böyle ciddi bir ortamda bu kelime hiç kullanılmayabilir; daha seviyeli ama yine de klişe olmuş ve toplumun hiçbir kesiminin kullanmaması gereken sözcükler de vardır elbette. eğitim seviyesiyle alakalı değildir tabii kullanıp kullanmamak. eğitim ne kadar çok alınırsa kişi o kadar çok dikkate alır bu tür incelikleri; sonuçta eğitim alınan yerlerde belirli bir seviyede Türkçe konuşulur. hiçbir şey bilmese okumasa dahi sadece bu diyaloglar aracılığıyla da varabilir bu sonuca. neticede her şey eğitimle kazanılır, kimse doğuştan eğitimli değildir. üniversitede Türk Dili dersini alan insanlara yıllardır gördüğü ve artık dinlemekten sıkıldığı edebiyat ve dilbilgisi eğitimini vermek yerine kişiyi güzel Türkçe konuşmaya ve sosyal hayatta statüsünü belli edecek üslubunu geliştirmeye yönelik eğitimi vermek daha yerinde ve faydalı bir uygulama olacaktır diye düşünüyorum.
Pazar, Eylül 25, 2005
alışmak
yeni bir bölge, yeni bir şehir, yeni bir iklim; yeni bir semt, yeni bir sokak, yeni bir ev, yeni bir yatak; yeni bir çevre, yeni insanlar, yeni arkadaşlıklar... kısacası yeni bir hayat başlıyor artık benim için. önceleri zor gelen ama artık hızla alıştığım yeni bir düzen. bilmiyorum ne zaman yerine oturacak; ama hiç de kolay olduğu söylenemez; ne benim için, ne de bir başkası için. ama emin olun bu bir gerçek: insan mutlaka alışıyor, her şey kendi kendine gelişip yerleşiyor. yapılması gereken tek şey güçlü olmak ve sabretmek. sonrası malum, hatta inanın çok güzel.
alışmak güzel şey...
alışmak güzel şey...
Pazartesi, Eylül 12, 2005
Ankara'dan ilk izlenimler
güney yolundan Ankara'ya hiç geldiniz mi bilinmez ama Gölbaşı'nı geçtikten sonra önünüze çam ağaçlarıyla kaplı arazi çıktığında ve o arazinin bittiği yerde birden bire kendinizi Ankara'da bulduğunuzda insan afallamaktan kendini alamıyor. öyle ki arazi tepelik bir yer ve ucunda hiç bir şehir belirtisi yok. meğer o ağaçlarla kaplı tepelerin arkasına gizlenmiş, birden bire karşınıza çıkıp size sürpriz yaparak hoşgeldiniz diyor başkent. ilk manzara yoğun ama akıcı bir trafik ve on-on iki katlı binalar. AŞTİ'ye giderken çapraşık bir manzarayla karşılaşıyorsunuz: önde tek katlı çirkin görünümlü gecekondular, sadece bir iki sıra. onların arkasındaysa modern görünümlü çok katlı apartmanlar. bir büyükşehirde görülebilecek en tezatsı durum olsa gerek.
AŞTİ'den çıkıp metroya bindiğinizde bu teknoloji harikası aracın insan hayatına ne kadar çok kolaylık sağladığını kısa sürede gitmeniz gereken yere vardığınızda anlıyorsunuz. bir büyükşehir için olmazsa olmaz bir taşıt olduğu düşünülebilir; çünkü o kadar çok işinize yarar ki, metro olmazsa Ankara'da yaşamın çekilmez olacağı kanısına varılır. belki iyi olmayan tarafı şudur: evden çık, metroya bin, gideceğin yere ulaş, sonra tekrar metroya bin ve eve dön. yeraltında süren bir yolculuk ve sadece olmak istediğiniz yerleri görebilmek gibi tekdüze bir durum. kısacası hayatın bu çerçevede sürüp gitmesi ve sona ermesi...
Kızılay'dan Ankara'yı keşfe başladığınızda herhalde ilk dikkat çekecek durum kaldırımların çok geniş ve yolların üç gidiş, üç geliş olmak üzere toplam altı şerit olması. bu sebepten dolayı da yoğun olması yanında akıcı bir taşıt ve insan trafiği mevcut. ikinci durumsa birçok köşe başında ve önemli noktalarda beliren ve her biri değişik bir tasarımla yapılmış üst geçitler. birçok şehirde olduğu gibi üst geçitlerin insanlar tarafından kullanılmaması gibi bir durum söz konusu değil.
ilk gezinizi bitirdikten sonra aklınızda kalabilecek izlenimlerden bazıları da şunlar olabilir: temiz ve düzenli sokaklar, sık sık karşınıza çıkan meydan ve kavşaklar, adım başı beliren ve güneşi kapatan gelişmiş ağaçlar, yemyeşil sokaklar, çok katlı dev binalar; oldukça kibar ve güleryüzlü insanlar, insanlardan ürkmeyen ve kaldırımlara doluşan güvercinler...
bir de Büyükşehir Belediyesi'nin belirli yerlerde konuşlanarak taze taze sıkıp şişelemek suretiyle 1 YTL'ye sattığı portakal suları var, eğer seviyorsanız.
AŞTİ'den çıkıp metroya bindiğinizde bu teknoloji harikası aracın insan hayatına ne kadar çok kolaylık sağladığını kısa sürede gitmeniz gereken yere vardığınızda anlıyorsunuz. bir büyükşehir için olmazsa olmaz bir taşıt olduğu düşünülebilir; çünkü o kadar çok işinize yarar ki, metro olmazsa Ankara'da yaşamın çekilmez olacağı kanısına varılır. belki iyi olmayan tarafı şudur: evden çık, metroya bin, gideceğin yere ulaş, sonra tekrar metroya bin ve eve dön. yeraltında süren bir yolculuk ve sadece olmak istediğiniz yerleri görebilmek gibi tekdüze bir durum. kısacası hayatın bu çerçevede sürüp gitmesi ve sona ermesi...
Kızılay'dan Ankara'yı keşfe başladığınızda herhalde ilk dikkat çekecek durum kaldırımların çok geniş ve yolların üç gidiş, üç geliş olmak üzere toplam altı şerit olması. bu sebepten dolayı da yoğun olması yanında akıcı bir taşıt ve insan trafiği mevcut. ikinci durumsa birçok köşe başında ve önemli noktalarda beliren ve her biri değişik bir tasarımla yapılmış üst geçitler. birçok şehirde olduğu gibi üst geçitlerin insanlar tarafından kullanılmaması gibi bir durum söz konusu değil.
ilk gezinizi bitirdikten sonra aklınızda kalabilecek izlenimlerden bazıları da şunlar olabilir: temiz ve düzenli sokaklar, sık sık karşınıza çıkan meydan ve kavşaklar, adım başı beliren ve güneşi kapatan gelişmiş ağaçlar, yemyeşil sokaklar, çok katlı dev binalar; oldukça kibar ve güleryüzlü insanlar, insanlardan ürkmeyen ve kaldırımlara doluşan güvercinler...
bir de Büyükşehir Belediyesi'nin belirli yerlerde konuşlanarak taze taze sıkıp şişelemek suretiyle 1 YTL'ye sattığı portakal suları var, eğer seviyorsanız.
Perşembe, Eylül 01, 2005
biber ayı
Sonbaharın ilk ayıdır aslında ama Antakya için yazın son ayıdır Eylül. Burada yaşayan insanlar için sıcak ve zorlu geçecek bir dönemdir. Kimse hüzne kapılmaz yaz bitti, soğuklar başlayacak diye. Tam tersi sıcaktan yakınırlar, bol bol banyo yapar, gün boyu klimalarını açık bırakırlar.
Kışa hazırlık bu ayda başlar yavaş yavaş. Bizim için çok önemli olan ve ismine “biber ayı” dediğimiz ayın günleri aslında çok yorucu geçer. Bu ayda sıcaklık 38 dereceye kadar ulaşır, ev hanımları yıllık salça ve pul biber ihtiyaçları için damlarına, balkonlarına boylu boyunca biberlerini sererler. Bunlar yakıcı güneşte bir güzel suyunu çeker, sonra şehrin her semtinde bulunan biber çeken kişilere götürülür ve bir güzel kıyılır. O esnada yakınlarda bulunmasanız iyi olur; çünkü acı bir koku boğazınızı yakar, gözleriniz çeşme gibi akmaya başlar. Çekme işleminden sonra kışlık pul biberiniz hazır hale gelir.
Biber ayının en zor işi de salça yapmaktır. Pazarlarda boylu boyuna serilerek alıcı bekleyen biberlerden kafanıza uygun olanı seçilir, fiyatla da anlaşıldıktan sonra çuvallarla salça yapılacak yere getirilir. Önce bir güzel yıkanıp temizlenir, sonra da çekme işlemine geçilir. Bunun yapıldığı alet aynı et kıyma makinesi gibidir; ama elektrikli değildir, bilek gücünüzle kolu çevirerek biberleri çekersiniz. Bakmayın öyle kolay göründüğüne, çok yorucudur. Biberler çekirdek ve sapından ayrılıp kıyılır hale getirilir; ki biber çok acı olduğundan buharını solumak suretiyle boğazınızı yakar,ayrıca gözleriniz de kızarır. Ancak işin en acıklı yanı ise ellerdir, eldiven giyersiniz ama kar etmez, sızım sızım sızlarlar. İnanın bu yanış çok kötüdür, bazen dayanılmaz hale gelir, gece yatırmaz sizi. İş bittikten sonra tepsilere yayılıp güneşe çıkarılır, birkaç gün içinde salçanız hazır hale gelir. Çekilen onca zorluğa değer mi bilmem, ama harika lezzette bir salçanız olur. Oh, mis gibi!
İşte biber ayı başladı. Biz hala sıcaklarla boğuşuyor olacağız, ta ki Kasım gelene kadar. Bir de biberler var tabii. Onsuz bir Eylül düşünmek ne mümkün...
Kışa hazırlık bu ayda başlar yavaş yavaş. Bizim için çok önemli olan ve ismine “biber ayı” dediğimiz ayın günleri aslında çok yorucu geçer. Bu ayda sıcaklık 38 dereceye kadar ulaşır, ev hanımları yıllık salça ve pul biber ihtiyaçları için damlarına, balkonlarına boylu boyunca biberlerini sererler. Bunlar yakıcı güneşte bir güzel suyunu çeker, sonra şehrin her semtinde bulunan biber çeken kişilere götürülür ve bir güzel kıyılır. O esnada yakınlarda bulunmasanız iyi olur; çünkü acı bir koku boğazınızı yakar, gözleriniz çeşme gibi akmaya başlar. Çekme işleminden sonra kışlık pul biberiniz hazır hale gelir.
Biber ayının en zor işi de salça yapmaktır. Pazarlarda boylu boyuna serilerek alıcı bekleyen biberlerden kafanıza uygun olanı seçilir, fiyatla da anlaşıldıktan sonra çuvallarla salça yapılacak yere getirilir. Önce bir güzel yıkanıp temizlenir, sonra da çekme işlemine geçilir. Bunun yapıldığı alet aynı et kıyma makinesi gibidir; ama elektrikli değildir, bilek gücünüzle kolu çevirerek biberleri çekersiniz. Bakmayın öyle kolay göründüğüne, çok yorucudur. Biberler çekirdek ve sapından ayrılıp kıyılır hale getirilir; ki biber çok acı olduğundan buharını solumak suretiyle boğazınızı yakar,ayrıca gözleriniz de kızarır. Ancak işin en acıklı yanı ise ellerdir, eldiven giyersiniz ama kar etmez, sızım sızım sızlarlar. İnanın bu yanış çok kötüdür, bazen dayanılmaz hale gelir, gece yatırmaz sizi. İş bittikten sonra tepsilere yayılıp güneşe çıkarılır, birkaç gün içinde salçanız hazır hale gelir. Çekilen onca zorluğa değer mi bilmem, ama harika lezzette bir salçanız olur. Oh, mis gibi!
İşte biber ayı başladı. Biz hala sıcaklarla boğuşuyor olacağız, ta ki Kasım gelene kadar. Bir de biberler var tabii. Onsuz bir Eylül düşünmek ne mümkün...
Pazartesi, Ağustos 29, 2005
hibakuska *
çoğu insan ölümü hak eder, çoğu ölü de yaşamayı.ama hayat insanları elemeye tabi tutmuyor, kurunun yanında yaş da yanıyor.
neden insanlar ölümü hak eder? insan şöyle bir zihnini kurcalarsa bu soruya bir sürü cevap bulabilir. kimdir ölümü hak eden, kim değildir? insanın biligisi bunu anlamaya yetmez. bizler sadece olanı seyrederiz, ölenin ardından acı içinde kıvranır, gözyaşı dökeriz; ya da tam tersi seviniriz. elbette bütün insanlar ölecektir, o zaman da şöyle bir soru akla geliyor: madem herkes ölecek, o zaman herkes ölümü hak ediyor olmalı! mesele kişinin ecelinin dolup ölmesi de değildir, mesele ölümü hak edenin ecel dışı bir olguyla hayatına son verilip gereken cevabın sunulmasıdır. alimlerden birinin ileride kötü bir insan olacak diye genç bir çocuğun hayatına son vermesi gibi. ne kadar acı bir durum olsa da, bu anekdotta bilinen bir gerçek vardır. o gerçekten hareketle hükmü verilmiş , böylece ileride yol açacağı kötü durumlar önlenmiştir. insan ne olacağını bilemez, olacakların da önüne geçemez; içinde bulunduğu ana hükmedebilir sadece.
şimdi düşünelim, Japonya'ya atılan atom bombası binlerce insanın ölümüne, geride kalanların da bir çok sağlık sorunlarıyla karşılaşmasına yol açtı. hayatını kaybeden onca insan içinde ölmeyi hak eden de vardı, hak etmeyen de. o insanların hepsi yaşasaydı, acaba şimdiki durum, dünya düzeni nasıl olurdu? bunu elbette bilemeyiz, belki daha iyi olurdu, belki de daha kötü. sonuçta ölen bir sürü insan var, iyi de olsa kötü de olsa. biz insanlar ne kadar üzülsek, acısak da bu duruma, hayatın acımasızlığı karşısında yapacağımız bir şey yoktur.
biz insanlar, dünya üzerindeki hakimiyetimiz boyunca bir sürü hüküm verdik, bundan sonra da vereceğiz. bizim yapamadığımızı da tabiat üstlenecek; tıpkı geçmişte de üstlendiği gibi. depremler, seller, volkanik patlamalar, salgın hastalıklar...bütün bunlar olurken kurunun yanında yaş da yanacak. insan, bunları yaşamak için mi geldi dünyaya, bu acıları çekmek için mi geldi?
bu soruyu işte o insanlara sorun: Hibakuskalara. onlar eminim cevabını çok iyi bilecektir.
*Hibakuska:cehennemi gören. Japonlar atom bombasından sağ kurtulup hala yaşayanlara böyle derler.
neden insanlar ölümü hak eder? insan şöyle bir zihnini kurcalarsa bu soruya bir sürü cevap bulabilir. kimdir ölümü hak eden, kim değildir? insanın biligisi bunu anlamaya yetmez. bizler sadece olanı seyrederiz, ölenin ardından acı içinde kıvranır, gözyaşı dökeriz; ya da tam tersi seviniriz. elbette bütün insanlar ölecektir, o zaman da şöyle bir soru akla geliyor: madem herkes ölecek, o zaman herkes ölümü hak ediyor olmalı! mesele kişinin ecelinin dolup ölmesi de değildir, mesele ölümü hak edenin ecel dışı bir olguyla hayatına son verilip gereken cevabın sunulmasıdır. alimlerden birinin ileride kötü bir insan olacak diye genç bir çocuğun hayatına son vermesi gibi. ne kadar acı bir durum olsa da, bu anekdotta bilinen bir gerçek vardır. o gerçekten hareketle hükmü verilmiş , böylece ileride yol açacağı kötü durumlar önlenmiştir. insan ne olacağını bilemez, olacakların da önüne geçemez; içinde bulunduğu ana hükmedebilir sadece.
şimdi düşünelim, Japonya'ya atılan atom bombası binlerce insanın ölümüne, geride kalanların da bir çok sağlık sorunlarıyla karşılaşmasına yol açtı. hayatını kaybeden onca insan içinde ölmeyi hak eden de vardı, hak etmeyen de. o insanların hepsi yaşasaydı, acaba şimdiki durum, dünya düzeni nasıl olurdu? bunu elbette bilemeyiz, belki daha iyi olurdu, belki de daha kötü. sonuçta ölen bir sürü insan var, iyi de olsa kötü de olsa. biz insanlar ne kadar üzülsek, acısak da bu duruma, hayatın acımasızlığı karşısında yapacağımız bir şey yoktur.
biz insanlar, dünya üzerindeki hakimiyetimiz boyunca bir sürü hüküm verdik, bundan sonra da vereceğiz. bizim yapamadığımızı da tabiat üstlenecek; tıpkı geçmişte de üstlendiği gibi. depremler, seller, volkanik patlamalar, salgın hastalıklar...bütün bunlar olurken kurunun yanında yaş da yanacak. insan, bunları yaşamak için mi geldi dünyaya, bu acıları çekmek için mi geldi?
bu soruyu işte o insanlara sorun: Hibakuskalara. onlar eminim cevabını çok iyi bilecektir.
*Hibakuska:cehennemi gören. Japonlar atom bombasından sağ kurtulup hala yaşayanlara böyle derler.
Perşembe, Ağustos 25, 2005
bir hikaye...
günler çabuk geçeceğe benzemiyordu dersler başladığında. sıkıcı geçecek ilk haftayı sağda solda gezinerek, biraz da kitap karıştırarak geçirecekti. sınıfındaki insanları henüz tam olarak tanımıyordu; kimisiyle tanışmış, kaynaşmıştı; kimisi sadece selam veriyordu; kimisinin de varlığından haberi yoktu. biten bir günün ardından sınıftan çıkmadan yanındaki arkadaşına yarınki dersleri sordu ama o da bilmiyordu. o esnada yanından geçen öğrencinin kolunu tuttu, yüzüne baktı, daha önce hiç görmemişti onu. sordu yarınki dersleri kolunu bırakmadan; cevabını aldıktan sonra teşekkür etti ve bıraktı kolunu; o ise yoluna devam etti. gözlerinin içi gülüyordu kendisine bakarken; yeşildi gözleri, yemyeşil. gözden kaybolana kadar baktı ona, etkilenmişti sanki, bilmiyordu.
ertesi gün, anlamadığı bir şekilde gözleri onu aradı sınıfta. onu izlemek, gözlerine bakmak hoşuna gidiyordu. o gün bittiğinde hala aklındaydı, anlamıştı artık ondan hoşlandığını. ama hiç umutlanmadı, üzerinde de fazla düşünmedi. o hafta bittiğinde bir iki kez daha konuşmuş, göz göze gelmişlerdi. hafta sonu sıklıkla düşündü yaşadıklarını. birkaç gün içinde hızla büyümüştü ona beslediği duyguları; hafta başını bekleyip durdu tekrar görebilmek için.
o gün geldiğinde, sınıfa geçmişti öğrenciler ama öğretmen gelmemişti henüz. önündeki sırada oturuyordu, kendisi de bir yandan onu gözlüyor, bir yandan da arkadaşıyla konuşuyordu. birden arkasına döndü, gülümseyen gözlerle kendisine baktı, hiçbir şey söylemedi. o da hiç çekinmeden ona baktı, yürek atışları hızlanmış, içini tatlı bir duygu kaplamıştı ve saniyeler geçtikçe daha bir haz veriyordu bu duygu. önüne döndüğünde kendisine nedensiz olarak dönüp bakması o kadar hoşuna gitmişti ki... artık bir şeyler hissedebiliyordu; düşünüyordu, acaba o da mı... yoksa neden sebepsiz baksın ki diye düşündü. o gün hep bu anı hayal etti, o hazzı tekrar anımsadı, o kadar güzeldi ki.
günler geçiyordu, artık daha bir yakındılar birbirlerine; göz göze gelmek ikisini de korkutuyordu, bunu o kadar iyi anlıyordu ki. kendisine bakmıyordu; çünkü bakamıyordu, bunu biliyordu. hiçbir şey sormuyordu, bir şey istemiyordu; sebebi buydu işte. aynı şeyleri kendisi de yapamıyordu. artık onun önünde oturuyordu ve arkasını dönemiyordu, dönse de bakamıyordu yüzüne, ama onun kendisine baktığını görebiliyordu. bu onu o kadar mutlu ediyordu ki...
yine de birbirlerine bakma arzusuyla çırpınıyorlardı ikisi de. arkadan ona seslenip kitap, defter istiyordu; sırf yüzünü görebilmek için. aslında ihtiyacı yoktu, şöyle bir göz atıp bakıyormuş gibi yapıyor ve tekrar veriyordu aldığı şeyi; o da tekrar yüzünü göreceği için sevinçle alıyordu ellerinden.
bir gün sırf ellerini tutmak, sıcaklığını hissetmek için anlamsız bir bahaneyle ellerini sıktı; o an yüreğindeki hazzı anlatabilmesi mümkün değildi. o sıcaklığı hala hissedebiliyordu yüreğinde o anı düşünürken. her şey açıktı, seviyordu, çok seviyordu. o da onu çok seviyordu, belki de kendinden daha fazla. madem böyleydi, söylemeliydi artık, bunun zamanı gelmişti. söylemekten çekinmiyordu, o cesareti kendinde bulabiliyordu. ama nasıl söyleyecekti?
günler hızla geçerken, o da bunun planlarını kuruyordu; bir an önce söylemek istiyordu. ama hep bir engel çıkıyordu, ağır dersler, zor sınavlar... bunlar engel olmamalıydı aslında; ama derslerini geçmeliydi, iyi bir dereceyle hem de.bunu geleceği için şart koşuyordu ve belki de ikisinin geleceği için ilerlemeli, yükselmeliydi.
birinci sınıf bitti bu düşüncelerle. zaman zaman öyle anlar oldu, onun yokluğuyla kıvrandı, acı çekti; ama her şeye rağmen direndi. artık direnecek gücünün kalmadığını anlamıştı. yapması gerekeni biliyordu. telefonunu bir türlü isteyememişti, korkmuştu bundan. ne o, ne de kendi cesaret edebilmişti bunu yapmaya. arkadaşından aldı numarasını; ama arayamadı, mesaj gönderdi. iki gün sonra bir daha, sonra bir daha, sonra bir daha... bir şeyler ima ediyordu bu mesajlarda; ondan cevap gelmedi ve üzülmedi bu duruma; çünkü kendisi de aynını yapardı yerinde olsaydı. artık sıkılmıştı, gönderdi mesajı, apaçık söyledi onu sevdiğini ve heyecanla bekledi; bu defa cevap alacaktı,kesin. telefonu çaldı, arayan oydu; kalbi hızla çarpıyordu, korkuyordu; ya tam tersi olursa! açmayacak, açamayacaktı; meşgule düşürmeye karar verdiği sırada telefon tamamıyla kapandı, şarjı bitmişti! aceleyle tekrar açtı, şarj aletini taktı ve bekledi, bekledi...
cevap gelmemişti...
kendi hatası değildi bu, telefonun suçuydu; kendi meşgule düşürse çok pişman olacaktı ama öyle değildi ki, kaderin bir oyunu muydu bu?
o günden sonra hep bekledi, on gün oldu, sonra on beş, sonra...
artık ümidi kesmişti, yapacağı tek şey beklemek, okul açıldığında tekrar görebilmekti onu. ama olmadı, göremedi onu ilk hafta. ümitsizliğe kapılmadı; çünkü gelecekti biliyordu, gelmeliydi, olamazdı aksi bir şey. ama olmuştu bile, okuldan ayrılmıştı. neden diye sordu kendine günlerce, neden gitti?
hepsi onun hatasıydı, her şey. halbuki böyle olmayabilirdi, söyleyebilirdi ona her şeyi zamanında. yapmamıştı, hepsi kendi suçuydu ve şimdi bu suçlarının cezasını çekecekti.
hayat çok acımasız davranmıştı ona, hatasının bedelini çok ağır ödetmişti. şimdi onsuzdu ve yapabileceği tek şey beklemekti, yine beklemek.
hep beklemek...
ertesi gün, anlamadığı bir şekilde gözleri onu aradı sınıfta. onu izlemek, gözlerine bakmak hoşuna gidiyordu. o gün bittiğinde hala aklındaydı, anlamıştı artık ondan hoşlandığını. ama hiç umutlanmadı, üzerinde de fazla düşünmedi. o hafta bittiğinde bir iki kez daha konuşmuş, göz göze gelmişlerdi. hafta sonu sıklıkla düşündü yaşadıklarını. birkaç gün içinde hızla büyümüştü ona beslediği duyguları; hafta başını bekleyip durdu tekrar görebilmek için.
o gün geldiğinde, sınıfa geçmişti öğrenciler ama öğretmen gelmemişti henüz. önündeki sırada oturuyordu, kendisi de bir yandan onu gözlüyor, bir yandan da arkadaşıyla konuşuyordu. birden arkasına döndü, gülümseyen gözlerle kendisine baktı, hiçbir şey söylemedi. o da hiç çekinmeden ona baktı, yürek atışları hızlanmış, içini tatlı bir duygu kaplamıştı ve saniyeler geçtikçe daha bir haz veriyordu bu duygu. önüne döndüğünde kendisine nedensiz olarak dönüp bakması o kadar hoşuna gitmişti ki... artık bir şeyler hissedebiliyordu; düşünüyordu, acaba o da mı... yoksa neden sebepsiz baksın ki diye düşündü. o gün hep bu anı hayal etti, o hazzı tekrar anımsadı, o kadar güzeldi ki.
günler geçiyordu, artık daha bir yakındılar birbirlerine; göz göze gelmek ikisini de korkutuyordu, bunu o kadar iyi anlıyordu ki. kendisine bakmıyordu; çünkü bakamıyordu, bunu biliyordu. hiçbir şey sormuyordu, bir şey istemiyordu; sebebi buydu işte. aynı şeyleri kendisi de yapamıyordu. artık onun önünde oturuyordu ve arkasını dönemiyordu, dönse de bakamıyordu yüzüne, ama onun kendisine baktığını görebiliyordu. bu onu o kadar mutlu ediyordu ki...
yine de birbirlerine bakma arzusuyla çırpınıyorlardı ikisi de. arkadan ona seslenip kitap, defter istiyordu; sırf yüzünü görebilmek için. aslında ihtiyacı yoktu, şöyle bir göz atıp bakıyormuş gibi yapıyor ve tekrar veriyordu aldığı şeyi; o da tekrar yüzünü göreceği için sevinçle alıyordu ellerinden.
bir gün sırf ellerini tutmak, sıcaklığını hissetmek için anlamsız bir bahaneyle ellerini sıktı; o an yüreğindeki hazzı anlatabilmesi mümkün değildi. o sıcaklığı hala hissedebiliyordu yüreğinde o anı düşünürken. her şey açıktı, seviyordu, çok seviyordu. o da onu çok seviyordu, belki de kendinden daha fazla. madem böyleydi, söylemeliydi artık, bunun zamanı gelmişti. söylemekten çekinmiyordu, o cesareti kendinde bulabiliyordu. ama nasıl söyleyecekti?
günler hızla geçerken, o da bunun planlarını kuruyordu; bir an önce söylemek istiyordu. ama hep bir engel çıkıyordu, ağır dersler, zor sınavlar... bunlar engel olmamalıydı aslında; ama derslerini geçmeliydi, iyi bir dereceyle hem de.bunu geleceği için şart koşuyordu ve belki de ikisinin geleceği için ilerlemeli, yükselmeliydi.
birinci sınıf bitti bu düşüncelerle. zaman zaman öyle anlar oldu, onun yokluğuyla kıvrandı, acı çekti; ama her şeye rağmen direndi. artık direnecek gücünün kalmadığını anlamıştı. yapması gerekeni biliyordu. telefonunu bir türlü isteyememişti, korkmuştu bundan. ne o, ne de kendi cesaret edebilmişti bunu yapmaya. arkadaşından aldı numarasını; ama arayamadı, mesaj gönderdi. iki gün sonra bir daha, sonra bir daha, sonra bir daha... bir şeyler ima ediyordu bu mesajlarda; ondan cevap gelmedi ve üzülmedi bu duruma; çünkü kendisi de aynını yapardı yerinde olsaydı. artık sıkılmıştı, gönderdi mesajı, apaçık söyledi onu sevdiğini ve heyecanla bekledi; bu defa cevap alacaktı,kesin. telefonu çaldı, arayan oydu; kalbi hızla çarpıyordu, korkuyordu; ya tam tersi olursa! açmayacak, açamayacaktı; meşgule düşürmeye karar verdiği sırada telefon tamamıyla kapandı, şarjı bitmişti! aceleyle tekrar açtı, şarj aletini taktı ve bekledi, bekledi...
cevap gelmemişti...
kendi hatası değildi bu, telefonun suçuydu; kendi meşgule düşürse çok pişman olacaktı ama öyle değildi ki, kaderin bir oyunu muydu bu?
o günden sonra hep bekledi, on gün oldu, sonra on beş, sonra...
artık ümidi kesmişti, yapacağı tek şey beklemek, okul açıldığında tekrar görebilmekti onu. ama olmadı, göremedi onu ilk hafta. ümitsizliğe kapılmadı; çünkü gelecekti biliyordu, gelmeliydi, olamazdı aksi bir şey. ama olmuştu bile, okuldan ayrılmıştı. neden diye sordu kendine günlerce, neden gitti?
hepsi onun hatasıydı, her şey. halbuki böyle olmayabilirdi, söyleyebilirdi ona her şeyi zamanında. yapmamıştı, hepsi kendi suçuydu ve şimdi bu suçlarının cezasını çekecekti.
hayat çok acımasız davranmıştı ona, hatasının bedelini çok ağır ödetmişti. şimdi onsuzdu ve yapabileceği tek şey beklemekti, yine beklemek.
hep beklemek...
Pazartesi, Ağustos 22, 2005
ateşte pişen yemek
güzel bir yaz sabahı. havada insanı ferahlatan bir rüzgar var; nem o kadar fazla ki sıcak bir rüzgar olsa bile insanı rahatlatıyor. ağaçların gölgesi altında yapılan isteksiz bir kahvaltıdan sonra en sevilen an olan çay eşliğinde muhabbet safhasına geçiliyor. iş yok, güç yok, tasasız bir şekilde istediğimiz kadar uzatabiliriz bu güzel muhabbeti. önce o gece gördüğümüz rüyaları anlatırız birbirimize; "hayırdır inşallah" temennileriyle son bulur bu fasıl. ondan sonrası malum zaten; o kadar çok şey var ki konuşacak yeryüzünde, bir de derin meselelerse eyvah! çay soğur, kahvaltılıkların üzerinde sinekler uçuşmaya başlar, kaldıralım bari diyerek işe koyuluruz. önemli bir kısım geride kalmıştır artık, kahvaltı böylece son bulur.
o günün öğlen yemeği düşünülmeye başlanır sonra. güzel bir patlıcan yemeği ya da saç kebabı ya da... yemeğin ne olduğu değildir önemli olan, yemeğin nerede pişeceğidir. güzel bir ocak vardır bahçenin en gözde yerinde. ateş yakılır, ocak çevresi bir takım araçlarla kapatılıp istenmediği kadar hızlı esen rüzgardan korunur. ara sıra odun atılır ateşe, yemek karıştırılır. herkes o anı beklemektedir; yemek pişse de yesek! soğuk bir ayran ve acılı bir salata eşliğinde doyulmaz tadına varılır yemeğin; bir başkadır odun ateşinde pişen yemeğin tadı. istemediğin kadar yersin, varsın olsun!
hala anlayabilmiş değilim; neden bu kadar lezzetli olur odun ateşinde pişen yemeğin tadı? belki de üstüne sinen dumanın etkisidir bu farklılık. ama bildiğim bir şey var ki hiç bir zaman bir olmaz mutfakta tüp gazla pişenle odun ateşinde pişen yemeğin tadı.
o günün öğlen yemeği düşünülmeye başlanır sonra. güzel bir patlıcan yemeği ya da saç kebabı ya da... yemeğin ne olduğu değildir önemli olan, yemeğin nerede pişeceğidir. güzel bir ocak vardır bahçenin en gözde yerinde. ateş yakılır, ocak çevresi bir takım araçlarla kapatılıp istenmediği kadar hızlı esen rüzgardan korunur. ara sıra odun atılır ateşe, yemek karıştırılır. herkes o anı beklemektedir; yemek pişse de yesek! soğuk bir ayran ve acılı bir salata eşliğinde doyulmaz tadına varılır yemeğin; bir başkadır odun ateşinde pişen yemeğin tadı. istemediğin kadar yersin, varsın olsun!
hala anlayabilmiş değilim; neden bu kadar lezzetli olur odun ateşinde pişen yemeğin tadı? belki de üstüne sinen dumanın etkisidir bu farklılık. ama bildiğim bir şey var ki hiç bir zaman bir olmaz mutfakta tüp gazla pişenle odun ateşinde pişen yemeğin tadı.
Cumartesi, Ağustos 20, 2005
hayata dair betimlemeler
çok düşünüyorum bugünlerde, insanların yüzde kaçı kendi kendine “ben mutluyum.” diyebiliyor? çıkıyorum sokaklara, insanları inceliyorum tek tek, kiminin yüzü gülüyor, kimininki de asık. gülen insanlar mutlu mu gerçekten? acınacak halde olup da gülmeyi başarabilen insanlar mı onlar yoksa?
ölüm dışında, hayatı boyunca büyük bir acı yaşamamış bir insan tanımıyorum ben, yaşadım diyene de inanasım gelmiyor. “ömrüm boyunca mutluydum,yapmak istediğim çoğu şeyi yaptım.” diyebilen bir insanın varlığına inanmam. belki hayat fazla acımasız davranmamıştır o insanlara, ama bizim doğamızda vardır mutsuzluk. insanlar bilirim, doğru düzgün bir “mutluyum!” diyememiştir. hatta alışmıştır acılarla yaşamaya; mutlu bir anında içini bir telaş kaplar, felaket senaryoları yazmaya başlar kafasında.
tam mutluyum artık diyecekken insanlardan darbe yer bu kez de. isyan etmeye başlar, lanet okur hayata, düzene. bedbin insanlar yüzünden olmuştur bütün bunlar ve suçlu kendisidir, zayıf öz benliğidir. halbuki kendine olan güveni sayesinde bunları aşmalı, kim ne derse desin önüne bakmalı, sağlam adımlar atarak ilerlemeli hayat yolunda. insanları mutsuzluğa, başarısızlığa sürükleyen de bu değil midir zaten: zayıflık!
doğanın değişmez kanunudur: “güçlüler hayatta kalır, zayıflar elenir.” küçük bir canlı komünitesinden tutun da insanlara kadar bütün şuurlu canlılar bu kanuna göre yaşarlar dünyada. bizler bu kanuna göre şekillendiririz hayatımızı, ötekini alt etmek ve öne geçmektir görevimiz. her insan doğar, büyüyüp gelişir; zamanı gelince öğrenir görevinin ne olduğunu, bu dünyayı terk eden insanlardan alır bu görevi ve başlar uğrunda çalışmaya, hatta savaşmaya. hedef hep önde olmaktır. kendisi dışında herkes rakibidir; ailesi, dostları, arkadaşları... uğrunda seve seve ölebilecek kadar sevdiği insan bile. bu insanları bir yere kadar destekleyecektir, belki mümkün olan en son ana kadar onları yanında görmek isteyecektir; ama geriye tek seçenek kaldığında yapacağı şey bellidir: yaşamak denen oyunu önde bitirmek, yani kazanmak! bunun sonucunda kendisine verilecek ödül ise iki cümleden ibarettir:
oyun bitti, kazandınız!
ölüm dışında, hayatı boyunca büyük bir acı yaşamamış bir insan tanımıyorum ben, yaşadım diyene de inanasım gelmiyor. “ömrüm boyunca mutluydum,yapmak istediğim çoğu şeyi yaptım.” diyebilen bir insanın varlığına inanmam. belki hayat fazla acımasız davranmamıştır o insanlara, ama bizim doğamızda vardır mutsuzluk. insanlar bilirim, doğru düzgün bir “mutluyum!” diyememiştir. hatta alışmıştır acılarla yaşamaya; mutlu bir anında içini bir telaş kaplar, felaket senaryoları yazmaya başlar kafasında.
tam mutluyum artık diyecekken insanlardan darbe yer bu kez de. isyan etmeye başlar, lanet okur hayata, düzene. bedbin insanlar yüzünden olmuştur bütün bunlar ve suçlu kendisidir, zayıf öz benliğidir. halbuki kendine olan güveni sayesinde bunları aşmalı, kim ne derse desin önüne bakmalı, sağlam adımlar atarak ilerlemeli hayat yolunda. insanları mutsuzluğa, başarısızlığa sürükleyen de bu değil midir zaten: zayıflık!
doğanın değişmez kanunudur: “güçlüler hayatta kalır, zayıflar elenir.” küçük bir canlı komünitesinden tutun da insanlara kadar bütün şuurlu canlılar bu kanuna göre yaşarlar dünyada. bizler bu kanuna göre şekillendiririz hayatımızı, ötekini alt etmek ve öne geçmektir görevimiz. her insan doğar, büyüyüp gelişir; zamanı gelince öğrenir görevinin ne olduğunu, bu dünyayı terk eden insanlardan alır bu görevi ve başlar uğrunda çalışmaya, hatta savaşmaya. hedef hep önde olmaktır. kendisi dışında herkes rakibidir; ailesi, dostları, arkadaşları... uğrunda seve seve ölebilecek kadar sevdiği insan bile. bu insanları bir yere kadar destekleyecektir, belki mümkün olan en son ana kadar onları yanında görmek isteyecektir; ama geriye tek seçenek kaldığında yapacağı şey bellidir: yaşamak denen oyunu önde bitirmek, yani kazanmak! bunun sonucunda kendisine verilecek ödül ise iki cümleden ibarettir:
oyun bitti, kazandınız!
Perşembe, Ağustos 18, 2005
yağmur
hayatımda en çok sevdiğim kelimedir yağmur, hem madden hem de manen. yağmur deyince aklıma şu görüntü gelir: yemyeşil çayırlarla ve ağaçlarla kaplı sarp tepeler, aynı Doğu Karadeniz gibi. gökte bulutlar ne çok koyu ne de çok açık gri; yağmurun saflığını, güzelliğini gölgeletmeyecek şekilde dengede. ağaçların yaprakları ışıl ışıl parlıyor tazeliğiyle, çayırlar bayram ediyor biraz daha büyümek, göğe doğru adım adım ilerlemek, ona biraz daha yaklaşabilmek ümidiyle. ben o çayırların ortasındayım: içimde sıkıntıdan, karamsarlıktan; zihnimde en ufak bir ağırlıktan, rahatsızlıktan eser yok, adeta kuş gibiyim ve kendimi bırakmışım yağmurun ortasına, ıslanıyor, sırılsıklam oluyorum yağmur damlalarıyla. o damlaların saflığında, duruluğunda kendimi buluyorum, özgürlüğü, mutluluğu, hayatın, yaşamanın anlamını, güzelliğini buluyorum. ufkum açık, korkularımdan, endişelerimden eser yok, yağmur damlalarıyla birlikte akıp toprağa karışıyor hepsi. her şeyimle kendimi yağmura, saflığa, duruluğa bırakmışım, düşünmüyorum hiçbir şey. biraz sonra ıslanıp tenime yapışmış giysilerimi de çıkarıyorum, artık tamamıyla onun kollarındayım, yağmur gibi çırılçıplak. düşen damlaları tenimde birebir hissediyorum şimdi, durulanıyorum akan her damlayla, özüme kavuşuyorum. insan olmanın özüne, yani güzelliğe ,erdeme, saflığa. artık bütün çirkinliklerden uzağım, bütün kötülüklerden, kinden, nefret tohumlarından...
artık kendime insan diyebilirim ,saf, temiz duygularımla, gönlümde biriken sevgiyle,kavuştuğum en güzel halimle.
içimde besleyip büyüttüğüm nefretle, kinle, kıskançlıkla, düşmanlıkla, fesatlıkla, kısacası bütün kötülüklerle kaldığım sürece asla kendime ben bir insanım diyemem.
çünkü benim özüm saflıktır, duruluktur, sevgidir: kısacası hayattaki güzelliklerin hepsidir, bunlar özümde olduğu sürece kendime insan diyebilirim.
bir insan, tıpkı yağmur gibi...
artık kendime insan diyebilirim ,saf, temiz duygularımla, gönlümde biriken sevgiyle,kavuştuğum en güzel halimle.
içimde besleyip büyüttüğüm nefretle, kinle, kıskançlıkla, düşmanlıkla, fesatlıkla, kısacası bütün kötülüklerle kaldığım sürece asla kendime ben bir insanım diyemem.
çünkü benim özüm saflıktır, duruluktur, sevgidir: kısacası hayattaki güzelliklerin hepsidir, bunlar özümde olduğu sürece kendime insan diyebilirim.
bir insan, tıpkı yağmur gibi...
Salı, Ağustos 16, 2005
yol hikayesinin sonu
Asurlular “Irmaklar Ülkesi” dermiş Hakkari’ye. Zap Suyu ve vadisi, onun kollarıyla sarp dağları yararak denize kavuşma arzusuyla ilerlemiş bu topraklarda.
çıkıyoruz Başkale’den yola, Hakkari’ye doğru. inişli çıkışlı yollarda ilerliyoruz, buralar sarp tepeler ve vadilerle dolu, zaten rakım da oldukça fazla, çıktığımız kadar çıkmışız yukarılara. tepeler çoğunlukla çıplak, bozkır görünümünde; galiba birçok ağaçlık yok edilmiş buralarda. bir tepenin yamacına giriyor ve aşağıdaki düzlükte Zap Suyu’nu görüyoruz. yamaçtan indikten sonra yol tekrar tırmanıyor ama biz ilerlemiyoruz. sol tarafımda Zap Suyu ve kaplıca, sağ tarafımda yine Zap Suyu ve onunla birlikte bir ağaçlık. önce sağa giriyoruz, buradaki ağaçlıkta yöre halkı piknik yapıyor,öğlen saatlerinde de nehirde serinliyorlar. aslında serinlemiyorlar; çünkü hava zaten serin, yüzüldüğü de söylenemez;çünkü derin değil nehir. en iyisi eğleniyorlar diyelim. üstelik nehre girmek için saat 2-3 civarını bekliyorlar, çünkü suyun ısınması lazım. malum, sıcaklık yaz boyunca ortalama 23 derece. ancak yolun sonundaki kaplıcaya istediğiniz zaman girebilirsiniz, tabii. kayalarda oluşmuş küçük gölcükler var burada, dibinden suyun kaynağını görebiliyorsunuz. insanlar içinde saatlerce oturuyorlar şifa umuduyla. nelere iyi geldiğini sormuyorum, bilmek de istemiyorum zaten. bir de maden suyu kaynağı var burada. biraz içiyorum, işlenmemiş doğal sodadan. insanlar şişelere doldurup götürüyorlar evlerine, ne güzel. hazımsızlığınız varsa o gün, bakkaldan soda almaya ne hacet, evde şişelerce var nasıl olsa.
düşünüyorum da böyle sarp dağları olmasaydı, güçlükle ulaşılan yerler olmasaydı; uzun ve sert kışı olmasaydı; gazete öğleden sonra ulaşmasaydı; böyle gelişmemiş yerler olmasaydı; insanları doğal olmasaydı; gelişmiş sanayisi olsaydı... acaba bunlar ve diğer tüm olgulardan birkaçı ya da hiçbiri olmasaydı, Doğu o farklı havasını, o bambaşka özelliklerini hala özünde koruyor olabilir miydi? bilmiyorum ve bilmek de istemiyorum.
artık o topraklarda değilim, o mistik havayı artık solumuyor, yaşamıyorum; çünkü geri döndüm, burada sona erdi yol hikayesi. çok özleyeceğim ve bir gün geri döneceğim oralara. umarım, özünden, özgünlüğünden hiçbir şey kaybetmez, ne kadar farklılaşırsa farklılaşsın.
gitmesin o topraklara sanayi, gitmesin Batı tarzı yaşam. eğitim gitsin oralara, kültür gitsin. insanlar okusun, öğrensin, gazete vaktinde ulaşsın. geleneklerini yitirmesin insanlar, tarım ve hayvancılıkla uğraşsın ve bu alanda Türkiye’nin en gelişmiş yöresi olsun Doğu. nehirler, göller kirlenmesin sanayi atıklarıyla; topraklarda humus,hayvan gübresi gibi doğal ve faydalı atıklar olsun. her yer tarım toprağı ve orman olsun, hayvan çiftlikleri kurulsun bol bol; insanlar bunlarla mutlu olsun,rahat olsun,ferah ve iyi bir yaşam sürsün.kısacası doğallığını hiçbir zaman yitirmesin Doğu.
çıkıyoruz Başkale’den yola, Hakkari’ye doğru. inişli çıkışlı yollarda ilerliyoruz, buralar sarp tepeler ve vadilerle dolu, zaten rakım da oldukça fazla, çıktığımız kadar çıkmışız yukarılara. tepeler çoğunlukla çıplak, bozkır görünümünde; galiba birçok ağaçlık yok edilmiş buralarda. bir tepenin yamacına giriyor ve aşağıdaki düzlükte Zap Suyu’nu görüyoruz. yamaçtan indikten sonra yol tekrar tırmanıyor ama biz ilerlemiyoruz. sol tarafımda Zap Suyu ve kaplıca, sağ tarafımda yine Zap Suyu ve onunla birlikte bir ağaçlık. önce sağa giriyoruz, buradaki ağaçlıkta yöre halkı piknik yapıyor,öğlen saatlerinde de nehirde serinliyorlar. aslında serinlemiyorlar; çünkü hava zaten serin, yüzüldüğü de söylenemez;çünkü derin değil nehir. en iyisi eğleniyorlar diyelim. üstelik nehre girmek için saat 2-3 civarını bekliyorlar, çünkü suyun ısınması lazım. malum, sıcaklık yaz boyunca ortalama 23 derece. ancak yolun sonundaki kaplıcaya istediğiniz zaman girebilirsiniz, tabii. kayalarda oluşmuş küçük gölcükler var burada, dibinden suyun kaynağını görebiliyorsunuz. insanlar içinde saatlerce oturuyorlar şifa umuduyla. nelere iyi geldiğini sormuyorum, bilmek de istemiyorum zaten. bir de maden suyu kaynağı var burada. biraz içiyorum, işlenmemiş doğal sodadan. insanlar şişelere doldurup götürüyorlar evlerine, ne güzel. hazımsızlığınız varsa o gün, bakkaldan soda almaya ne hacet, evde şişelerce var nasıl olsa.
düşünüyorum da böyle sarp dağları olmasaydı, güçlükle ulaşılan yerler olmasaydı; uzun ve sert kışı olmasaydı; gazete öğleden sonra ulaşmasaydı; böyle gelişmemiş yerler olmasaydı; insanları doğal olmasaydı; gelişmiş sanayisi olsaydı... acaba bunlar ve diğer tüm olgulardan birkaçı ya da hiçbiri olmasaydı, Doğu o farklı havasını, o bambaşka özelliklerini hala özünde koruyor olabilir miydi? bilmiyorum ve bilmek de istemiyorum.
artık o topraklarda değilim, o mistik havayı artık solumuyor, yaşamıyorum; çünkü geri döndüm, burada sona erdi yol hikayesi. çok özleyeceğim ve bir gün geri döneceğim oralara. umarım, özünden, özgünlüğünden hiçbir şey kaybetmez, ne kadar farklılaşırsa farklılaşsın.
gitmesin o topraklara sanayi, gitmesin Batı tarzı yaşam. eğitim gitsin oralara, kültür gitsin. insanlar okusun, öğrensin, gazete vaktinde ulaşsın. geleneklerini yitirmesin insanlar, tarım ve hayvancılıkla uğraşsın ve bu alanda Türkiye’nin en gelişmiş yöresi olsun Doğu. nehirler, göller kirlenmesin sanayi atıklarıyla; topraklarda humus,hayvan gübresi gibi doğal ve faydalı atıklar olsun. her yer tarım toprağı ve orman olsun, hayvan çiftlikleri kurulsun bol bol; insanlar bunlarla mutlu olsun,rahat olsun,ferah ve iyi bir yaşam sürsün.kısacası doğallığını hiçbir zaman yitirmesin Doğu.
Cumartesi, Ağustos 13, 2005
Doğu kültürü
gittiğim yörenin, yani Van ve çevresinin değişik kültürel yapısı hakkında yazılması gereken en belirgin özellikler sanırım yiyecek, içecek konusunda. otlu peynir diye bir peynir çeşidi var burada. içindeki otun tadı sarımsak gibi bir şey, ilk yediğinizde bu peyniri belki hiç hoşunuza gitmeyebilir; ama eğer alışırsanız vazgeçemeyeceğiniz kesin. bir de şöyle bir ayrıntı var. içindeki otu çıkardığınızda geri kalan peynir çok lezzetli, harika bir şey. böyle bir peynir zor bulunur, eğer otlu peynir hoşuma gitmedi, alışmak da istemiyorum derseniz sadece peyniri ısmarlatıp satın alabilirsiniz.
bir de İran çayı var buralarda. Türk ya da Seylan Çayı’na hiç benzemiyor. bizim Hatay’da Arap Çayı içmek yaygındır, tadı biraz onu anımsatıyor ama bu çay çok daha lezzetli ve Arap Çayı gibi aşırı yoğun bir tadı yok, harika bir aroması var. Türk Çayı dışında bir çay içmek istiyor ve Seylan çayından da bıktım diyorsanız mutlaka tatmalısınız İran Çayı’nı.
Van ve civarında insanlar çaya şeker katmıyor, şekeri ağızlarına alıp üstüne çayı yudumluyorlar. bu içimin adı ise “kıtlama” imiş. denedim, pek bir haz alamadım. çok ilginç bir gelenek daha: çayın yanında mutlaka misafire çerez vereceksin, onsuz kesinlikle olmaz. harika bir adet, değil mi?
bir akşam yemeğine davetliyiz. misafirler oldukça fazla. ev ise geniş, avlusu da kocaman, sorun yok yani. sofra kuruluyor, tabii çoğunluk et yemeklerinde. oldukça zengin bir sofrada leziz yemekler tadılmayı bekliyor. erkekler ayrı, kadınlar ayrı yiyecekmiş ve erkekler önce yemeliymiş, adet böyle. ne ala diyor, kimseyi düşünmeden afiyetle yemeğimi yiyorum. kadınlar aç oturuyor diye tasalanmanın sırası değil, ben kendi derdimdeyim. yemekten sonra güzel bir İran Çayı, tabii yanında da çerez, olmazsa olmaz. ben şekeri içine atmayı tercih ediyorum,içen kıtlama içsin.
hayat bütün doğallığıyla akıp gidiyor buralarda. yapmacıklığa yer yok; kimse düşünmüyor yediğim etin kalorisi kaç, kolesterol yapar mı, eti elimle yesem laf olur mu, çayı höpürdeterek içsem ayıp olur mu diye. herkes rahat, samimi; kimsenin kimseyi şikayet ettiği yok.
eh, aslolan da bu değil mi zaten?
bir de İran çayı var buralarda. Türk ya da Seylan Çayı’na hiç benzemiyor. bizim Hatay’da Arap Çayı içmek yaygındır, tadı biraz onu anımsatıyor ama bu çay çok daha lezzetli ve Arap Çayı gibi aşırı yoğun bir tadı yok, harika bir aroması var. Türk Çayı dışında bir çay içmek istiyor ve Seylan çayından da bıktım diyorsanız mutlaka tatmalısınız İran Çayı’nı.
Van ve civarında insanlar çaya şeker katmıyor, şekeri ağızlarına alıp üstüne çayı yudumluyorlar. bu içimin adı ise “kıtlama” imiş. denedim, pek bir haz alamadım. çok ilginç bir gelenek daha: çayın yanında mutlaka misafire çerez vereceksin, onsuz kesinlikle olmaz. harika bir adet, değil mi?
bir akşam yemeğine davetliyiz. misafirler oldukça fazla. ev ise geniş, avlusu da kocaman, sorun yok yani. sofra kuruluyor, tabii çoğunluk et yemeklerinde. oldukça zengin bir sofrada leziz yemekler tadılmayı bekliyor. erkekler ayrı, kadınlar ayrı yiyecekmiş ve erkekler önce yemeliymiş, adet böyle. ne ala diyor, kimseyi düşünmeden afiyetle yemeğimi yiyorum. kadınlar aç oturuyor diye tasalanmanın sırası değil, ben kendi derdimdeyim. yemekten sonra güzel bir İran Çayı, tabii yanında da çerez, olmazsa olmaz. ben şekeri içine atmayı tercih ediyorum,içen kıtlama içsin.
hayat bütün doğallığıyla akıp gidiyor buralarda. yapmacıklığa yer yok; kimse düşünmüyor yediğim etin kalorisi kaç, kolesterol yapar mı, eti elimle yesem laf olur mu, çayı höpürdeterek içsem ayıp olur mu diye. herkes rahat, samimi; kimsenin kimseyi şikayet ettiği yok.
eh, aslolan da bu değil mi zaten?
Cuma, Ağustos 12, 2005
Doğu'da yaşamak
diğer sarp dağlara göre daha alçakta kalmış, kalesi olan, çıplak bir dağın eteğinde kurulmuş Başkale. eskiden beş tane kalesi olduğunu ve isminin “Beşkale” olduğunu söylüyor yöre halkı. garip bir ilçe burası, diğer yerlere hiç ama hiç benzemiyor, o kadar farklı ki. gazete geç geliyormuş buraya, havası çok güzel,sürekli rüzgar var ve yaz ortasında sıcaklık 25 dereceyi geçmiyor. akşam dışarıda rüzgarın etkisiyle üşüyebiliyorsunuz ama alıştıktan sonra pek etkilemiyor. kendi halinde bir dünya burası, unutulmaya yüz tutmuş; nitekim ulaşılması o kadar güç ki. insanları sıcak ve misafirperver. eğitim sorunu, sağlık sorunu, ulaşım sorunu almış başını gidiyor. çarşıda gezinirken dükkanın birinde bir yazı dikkatimi çekiyor: “korpoz bölönör”! ne demek şimdi bu diye soruyorum kendime, herhalde “karpuz bulunur” demek istiyor. çok üzülüyorum karşılaştığım bu manzaradan dolayı.
kaldığımız yerin geniş bir bahçesi ve bahçenin de çeşitli meyve ağaçları var. doğal olarak da çocukların odak noktası, meyve yürütebilmek için. bir ara bahçeye girmişler, tabii apar topar kovalandılar; üstelik hiçbir şey yürütemeden. duvarın dibinde durup konuşuyorlardı, birkaç tane elma kopardım, yanlarına gidip demirlerin arasından onlara uzattım ve geri döndüm. afiyetle elmaları yedikten sonra beni yanlarına çağırdılar, gittim, tanıştık. yaptığım şey çok hoşlarına gitmişti, beni kısa sürede sevdiler, ben de onları. aralarına katıldım, artık samimiydik. yaşadığım yerdeki insanların hiçbirine benzemiyorlardı onlar, çok farklıydılar. Eylül girer girmez kendini gösteren ani soğuk, altı yedi ay yerde kalan kar ve sadece iki ay süren yaz günleri hakim burada ve bütün bu soğuğa on ay boyunca katlanmak zorunda kalan tenleri çoktan yıpranmış insanların. akşamları hayat bitiyor kentte, herkes pırını pırtısını toplayıp evlerine çekiliyor. kadınlar çarşıya çıkmıyor, bir ihtiyaçları varsa eşleri onların yerine alışveriş yapıyor ve bu kadınlar eşini dostunu ziyarete gidecekse eğer, arka sokaklardan gidiyorlar ulaşmak istedikleri yere. evler çoğunlukla tek katlı, iki katı geçen bina yok sayılır.
yaklaşık iki üç yıl önce Atlas Dergisi tır ile gelmiş buraya. dergideki bu kentle ilgili tek fotoğrafta gördüğüm, konaklayan tır ve sırtında çantasıyla ona meraklı gözlerle bakan iki ilkokul öğrencisi. buralara da uğradıkları için minnettarım Atlas Dergisi’ne. buraların diğer bütün yerlerden daha çok ihtiyacı var bu organizasyonlara.
atamaları buralara yapılan doktor ve öğretmenler çalışmamayı kabul edip gelmiyorlar buralara; ancak buraların havasını soluduktan sonra bir çoğunun kalmak isteyeceğine inanıyorum. ömür boyu değil ki zaten, sanırım iki yıl. buralar hizmet bekliyor, yarınlarımız hizmet bekliyor. bu ülkede yaşayan her insan için yurdumuzun her köşesi bir olmalıdır.
kaldığımız yerin geniş bir bahçesi ve bahçenin de çeşitli meyve ağaçları var. doğal olarak da çocukların odak noktası, meyve yürütebilmek için. bir ara bahçeye girmişler, tabii apar topar kovalandılar; üstelik hiçbir şey yürütemeden. duvarın dibinde durup konuşuyorlardı, birkaç tane elma kopardım, yanlarına gidip demirlerin arasından onlara uzattım ve geri döndüm. afiyetle elmaları yedikten sonra beni yanlarına çağırdılar, gittim, tanıştık. yaptığım şey çok hoşlarına gitmişti, beni kısa sürede sevdiler, ben de onları. aralarına katıldım, artık samimiydik. yaşadığım yerdeki insanların hiçbirine benzemiyorlardı onlar, çok farklıydılar. Eylül girer girmez kendini gösteren ani soğuk, altı yedi ay yerde kalan kar ve sadece iki ay süren yaz günleri hakim burada ve bütün bu soğuğa on ay boyunca katlanmak zorunda kalan tenleri çoktan yıpranmış insanların. akşamları hayat bitiyor kentte, herkes pırını pırtısını toplayıp evlerine çekiliyor. kadınlar çarşıya çıkmıyor, bir ihtiyaçları varsa eşleri onların yerine alışveriş yapıyor ve bu kadınlar eşini dostunu ziyarete gidecekse eğer, arka sokaklardan gidiyorlar ulaşmak istedikleri yere. evler çoğunlukla tek katlı, iki katı geçen bina yok sayılır.
yaklaşık iki üç yıl önce Atlas Dergisi tır ile gelmiş buraya. dergideki bu kentle ilgili tek fotoğrafta gördüğüm, konaklayan tır ve sırtında çantasıyla ona meraklı gözlerle bakan iki ilkokul öğrencisi. buralara da uğradıkları için minnettarım Atlas Dergisi’ne. buraların diğer bütün yerlerden daha çok ihtiyacı var bu organizasyonlara.
atamaları buralara yapılan doktor ve öğretmenler çalışmamayı kabul edip gelmiyorlar buralara; ancak buraların havasını soluduktan sonra bir çoğunun kalmak isteyeceğine inanıyorum. ömür boyu değil ki zaten, sanırım iki yıl. buralar hizmet bekliyor, yarınlarımız hizmet bekliyor. bu ülkede yaşayan her insan için yurdumuzun her köşesi bir olmalıdır.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)